Mong Manh Và Ngắn Ngủi

Hãy thử tưởng tượng đi chỉ 5 phút thôi thân thể này sẽ biến thành tro ngay lập tức trong lò thiêu, hoặc da thịt này sẽ sình thối, nứt nẽ chảy nước rồi rã ra với mùi hôi thối nực nồng, Chỉ vài phút thôi khi hơi thở không còn trong thân xác này thì một dấu chấm hết, không còn gì cả, mất tất cả , không còn 1 dấu vết gì của 1 con người này trên thế gian cả ! biến mất như 1 cơn gió thổi qua ! chỉ còn là hư không .Vậy mà ta đã tốn không biết bao nhiêu công sức nuôi dưỡng cái thân này, bao nhiêu công sức xây dựng cơ ngơi, hoạch định tương lai lâu dài, dùng hết cả sức lực của mình đấu tranh giành giựt, tính toán thâu đêm để rồi chỉ 5 phút thôi tất cả thành tro bụi ngay lập tức, ta có giống con Dã Tràng không ? xây dựng lâu đài cát cho sóng biển cuốn đi . Ngắn ngủi làm sao 1 kiếp người, mong manh làm sao 1 cuộc đời, ta bất lực với sự chấm dứt của nó, không thể kéo dài, không thể van xin mà thật ra keó dài để làm chi nếu sự tồn tại của con người chỉ là 1 chuổi những phiền muộn, lo toan, tranh giành, tính toán, hồi hộp, giận hờn, đau đớn bệnh hoạn, chứ có phải là cuộc sống thiên đàng đâu. Thế mà chúng ta không nhận ra giá trị của sự tồn tại cái thân này để tận hưởng và sử dụng cho xứng đáng những tháng ngày nó còn tồn tại, để khi nó hoại ta không thấy tiếc nuối mà sẽ hài lòng vì mình đã sử dụng, sống đầy ý nghĩa 1 cuộc đời . Nhận thức sâu sắc về thực tế này là 1 sự chánh niệm, tỉnh thức đầy trí tuệ, nó giúp ta sống đúng nghĩa, cư xử hợp lý, hành động không nông nổi bởi ta biết được hạnh phúc trong thực tại mới có ý nghĩa, còn những gì mong đợi cho tương lai, kiếp sau thật hư vọng. Tin sâu nhân quả, sống thuận theo nhân quả, tức biết những gì xấu nên tránh, những gì thiện nên làm là ta đã tiên đoán được 1 cuộc đời tiếp theo của thân này rồi vậy có cần thiết phải quá lo lắng “ ta sẽ về đâu sau khi bỏ thân này không ? “ Hãy sống thật sự, hãy cảm nhận từng phút giây trong hiện tại, ta còn đây, hiện hữu ngay giờ phút này, hãy hạnh phúc với những gì mình đang có, trân trọng nó. Hãy tự nhủ mình sẽ là cơn gió mát cho những tâm hồn nóng nảy, là bóng râm cho những người bạn lử hành, là ánh đèn cho người đi trong đêm đen. Lợi lạc thay 1 cuộc đời. Chỉ thế thôi, tôi không cần đến đâu cả thiên đàng hay tây phương, ngay đây, ở chốn này đã đủ cho tôi rồi. Pháp Đăng

THIỀN VIPASSANA TRONG CÔNG VIỆC

Thiền Phật giáo Nguyên Thủy nếu được thực hành đều đặn hàng ngày, khi ngồi thiền và trong cuộc sống sẽ cân bằng tâm lý, giảm căng thẳng, thư giãn, bình tĩnh. Khi đó bạn nhìn mọi việc đa chiều, nhiều góc cạnh hơn nên quyết định hợp lý hơn, Khi không còn bị các cảm xúc tiêu cực chi phối (như bực tức, lo lắng, sợ hãi, tham lam) thì những quyết định sẽ đúng đắn, sâu sắc hơn. Tuy nhiên nếu công việc, ngành nghề của bạn đang tạo nguy hiểm cho bạn hay người khác, thì Thiền cũng vô ích. Thiền chỉ phát huy tác dụng khi bạn đang làm việc hữu ích, đem lại lợi lạc hay ít ra cũng không hại mình, hại người. Thiền trong công việc KHÔNG CẦN - Phải có trang phục đặc biệt - Phải theo nghi thức tôn giáo - Phải xếp bằng bắt chéo chân trên sàn - Phải vào thời gian hay địa điểm đặc biệt nào. BẤT CỨ KHI NÀO, TẠI ĐÂU, HOÀN CẢNH NÀO BẠN CŨNG CÓ THỂ HÀNH THIỀN. KHI BẠN BẤT AN NHẤT LÀ KHI CẦN THIỀN NHẤT, NHƯNG KHI BẠN MỚI CHỚM BẤT AN MÀ ĐÃ NHỚ MÀ THIỀN THÌ THẬT...TUYỆT VỜI. CHỈ VỚI MẤY ĐỘNG TÁC CƠ BẢN: 1. Ngồi thoải mái 2. Thả lỏng thư giãn toàn thân từ đầu, vai, tay, vùng ngực, vùng lưng, chân 3. Khi thả lỏng được rồi thì chú ý theo dõi hơi thở đang đi vào, đi ra ở vùng mũi 4. Khi tâm tán loạn (suy nghĩ hỗn loạn) thì nhẹ nhàng đem sự quan sát về lại hơi thở. VÀ KẾT HỢP VỚI THÁI ĐỘ ĐÚNG ĐẮN ( Điều này quan trọng nhất) 1. Không vội vàng, hãy kiên nhẫn 2. Nhẹ nhàng không dùng sức mạnh 3. Không cần quá tập trung hay " nắm" thật chặt hơi thở. 4. Không phán xét việc thực hành của bản thân: Tốt đấy (hay) dở quá rồi trở nên thích thú hay giận dữ 5. Không kháng cự, chống đối, không mong đợi, trông ngóng điều gì - hãy chấp nhận mọi sự như chúng đang là. 6. Nếu những suy nghĩ xuất hiện trong khi hành thiền, thì bạn chỉ cần đơn giản hay biết rằng: đó là "tâm đang suy nghĩ" và quay trở lại việc thư giãn hay quan sát hơi thở. THỰC TẾ LÀ: NGAY CẢ KHI KHÔNG CẦN NGỒI, BẠN VẪN CÓ THỂ HÀNH THIỀN, MÀ ĐIỀU NÀY CÒN TỐT HƠN NỮA: Ghi nhận những gì xảy ra trong mình và thả lỏng ra. Ví dụ: Đang gõ máy tinh, vẫn biết chân đang tỳ mạnh xuống sàn, răng đang nghiến lại, lông mày nhíu lại....căng thẳng rồi, chỉ cần 1/2 giây để nhận biết và 1 phút để thả lòng, sự cân bằng ngay đó.... có mặt. Bạn có thời gian chứ? Nhưng hãy làm như vậy liên tục suốt cả ngày nhé... Sư cô Hương Thiền

Tâm thế nào nhìn ra thế nấy

Nếu mình để cho những hạt giống không dễ thương, những hạt giống của giận hờn, ganh tỵ, ích kỷ, hơn thua… có cơ hội phát sinh thì mình nhìn đâu cũng thấy “phân bò” hết. Ngược lại, nếu mình biết nuôi dưỡng và phát triển những hạt giống từ, bi, hỷ, xả, những hạt giống thương yêu, cảm thông, tha thứ… thì mình nhìn ai cũng thấy dễ thương, nhìn đâu cũng thấy Tịnh độ, thấy Phật.

Một hôm, Tô Đông Pha đến chùa Kim Sơn chơi với Thiền sư Phật Ấn cả ngày. Hai người đối nhau luận Thiền, Đông Pha hỏi Phật Ấn:

- Ngài thấy tôi thế nào?

Phật Ấn đáp:

- Rất trang nghiêm, giống một ông Phật!

Tô Đông Pha nghe nói vô cùng phấn khởi. Phật Ấn lại hỏi Tô Đông Pha:

- Ông thấy ta ra sao?

Đông Pha thấy Phật Ấn mập tròn, lại mặc áo đen, bèn đáp ngay:

- Giống một đống phân bò!

Phật Ấn không nói gì. Đông Pha cho rằng mình đã thắng một keo, lòng rất sung sướng, về nhà hớn hở nói với Tô tiểu muội:

- Này muội muội, hồi nào tới giờ anh bị Ấn lão cho đo ván mãi, đấu không lại ông ta. Không biết hôm nay Hòa thượng trở cờ hay học sĩ này gặp may mà Ấn lão không còn lời để nói, không có lý để trình đấy.

Nói rồi bèn thuật lại chuyện luận chiến vừa qua. Tô tiểu muội thiên tư hơn người, tài hoa xuất chúng, nghe ca ca kể xong câu chuyện, liền nói:

- Xì, anh thua đậm rồi!

Đông Pha tức quá mắng :

- Ta làm sao lại thua? Nếu ta thua sao ông ấy không nói một lời nào?

Tô tiểu muội nói:

- Này ca ca, tôi xin hỏi anh, Phật quý hay phân bò quý?

Đông Pha nói:

- Đương nhiên là Phật quý rồi!

Tô tiểu muội nói:

- Phật là Ấn lão thấy, còn phân bò là anh thấy, thế có phải là anh bị đánh úp không? Ấn lão đắc thắng hoàn toàn, còn gì để nói nữa!

Đông Pha nghe tiểu muội nói thế, như bong bóng xì hơi, biết rằng bị rơi vào tròng của Phật Ấn, thua một keo nặng.

BÀI HỌC ĐẠO LÝ:

Trong tâm thức của con người chứa đựng rất nhiều hạt giống. Có những hạt giống dễ thương nhưng cũng có rất nhiều hạt giống không dễ thương; có những hạt giống làm Phật nhưng cũng có rất nhiều hạt giống làm chúng sanh. Nếu mình để cho những hạt giống không dễ thương, những hạt giống của giận hờn, ganh tỵ, ích kỷ, hơn thua… có cơ hội phát sinh thì mình nhìn đâu cũng thấy “phân bò” hết. Ngược lại, nếu mình biết nuôi dưỡng và phát triển những hạt giống từ, bi, hỷ, xả, những hạt giống thương yêu, cảm thông, tha thứ… thì mình nhìn ai cũng thấy dễ thương, nhìn đâu cũng thấy Tịnh độ, thấy Phật.

Cho nên, “tâm thế nào thì nhìn ra thế ấy”, “Thương người thương cả lối đi, ghét người ghét cả tông chi họ hàng”. Đó, cũng cái tâm ấy, khi có tình thương thì ngay cả lối đi mình cũng thấy đẹp, thấy thương, nói chi nhìn thấy người ta cười! Vậy mà khi không thương nữa, lúc đã ghét rồi, thì đâu chỉ người ấy đáng ghét, cả bà con của người ta cũng trở thành người xấu.

Vì vậy, người học Phật phải biết nuôi dưỡng, làm lớn mạnh tình thương và sự hiểu biết trong tâm mình. Khi tâm mình có năng lượng từ bi và trí tuệ, nó sẽ làm tươi mát đời sống của tự thân và đem đến cho mọi người xung quanh niềm an lạc, hạnh phúc. Khi ấy nhìn đâu mình cũng có thể thấy hoa, dù khi hoa đang là rác.

Học Phật, luận Thiền không phải để tranh cao thấp, hơn thua, mà để chuyển hóa nội tâm. Khi tiếp xúc với mọi người, nguyện tiếp xúc và khơi dậy những hạt giống thương yêu, hiểu biết, từ bi hỷ xả. Đó là mình đang nuôi dưỡng nhau, để xây dựng một cuộc sống an lành, hạnh phúc. Nhìn vào cái xấu của nhau, thì chẳng có ích lợi gì, mà còn thêm mệt. Rõ ràng khi mình phê bình ai, giận hờn ai, sẽ thấy mệt vô cùng.

Cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn nếu mình biết nhận thức theo chiều hướng tích cực, mọi người sẽ dễ thương hơn nếu mình biết khơi dậy và nuôi dưỡng hạt giống thương yêu, hiểu biết. “Tâm tịnh là cõi Phật”, đó là bí quyết để xây dựng Tịnh độ.

Ta khôn ta tìm cái khôn của kẻ ngu mà học hỏi
Ta ngu, ta tìm cái ngu của kẻ khôn mà chỉ trích chê bai
Ta tốt, ta tìm cái tốt của kẻ xấu mà bắt chước noi theo
Ta xấu, ta tìm cái xấu của kẻ tốt mà phê bình dèm pha (Trúc Pháp)



Hãy biết ơn những người khiển trách ta
Vì họ giúp ta tăng trưởng Định Tuệ.
Hãy biết ơn những người làm ta vấp ngã
Vì họ khiến năng lực của ta mạnh mẽ.
Hãy biết ơn những người bỏ rơi ta
Vì họ đã dạy cho ta biết tự lập.
Hãy biết ơn những người đánh đập ta
Vì họ đã tiêu trừ nghiệp chướng cho ta.
Hãy biết ơn những người lừa gạt ta
Vì họ tăng tiến kiến thức cho ta.
Hãy biết ơn những người làm hại ta
Vì họ đã tôi luyện tâm trí của ta.
Hãy biết ơn tất cả những người khiến ta được
Kiên Định Thành Tựu


Khong gian ho*`n ai lo`ng nhe bo^~ng
Cuoc do`i so'ng ma~i no*? them hoa (Thanh Ta^'n)

NGUYEN TIEN ANH

Mười Điều Tâm Niệm

Thơ Hương Việt

1-Nghĩ thân Ô trược chẳng cầu an
2-Hoạn nạn cho ta những ý vàng
3-Tâm tánh luôn cần điều khúc mắc
4-Chướng ma là bạn giúp thanh nhàn

5-Công việc tu hành phải khó khăn
6-Không cầu danh lợi chẳng lăng xăng
7-Chướng duyên phá bỏ tâm kiêu mạng
8-Việc nghĩa không cần nhận báo ân

9-Lợi lộc dính vào si mê đến
10-Ức Oan xem nhẹ tợ lông hồng



*** MƯỜI ĐIỀU TÂM NGUYỆN

01. Nghĩ đến thân thể thì đừng cầu không bệnh khổ, vì không bệnh khổ thì dục vọng dễ sanh.

02. Ở đời thì đừng cầu không hoạn nạn, vì không hoạn nạn thì lòng kiêu căng nổi dậy.

03. Cứu xét tâm tánh thì đừng cầu không khúc mắc, vì không khúc mắc thì sở học không thấu đáo.

04. Xây dựng đạo hạnh thì đừng cầu không bị ma chướng, vì không bị ma chướng thì chí nguyện không kiên cường.

05. Việc làm thì đừng mong dễ thành, vì việc dễ thành thì lòng khinh thường kiêu mạn.

06. Giao tiếp đừng cầu lợi mình, vì lợi mình thì mất đạo nghĩa.

07. Với người thì đừng mong tất cả đều thuận theo ý mình, vì được theo ý mình thì lòng thêm kiêu mạn.

08. Thi ân thì đừng cầu đền đáp, vì cầu đền đáp là thi ân có ý mưu đồ.

09. Thấy lợi thì đừng nhúng vào, vì nhúng vào thì si mê phải động.

10. Oan ức không cần biện bạch, vì biện bạch là nhân quả chưa xả

Chứng Ngộ

Tho Huong Viet

một chiếc giày xưa trên gậy hoang
nhìn quanh hoa nở tỏa hương vàng
cành cây chiếc lá tàn thu rụng
nghe tiếng chim hòa bước thế gian

niệm Phật cầu sanh niệm thoại đầu
vỡ từng mảnh vụng vỡ đêm thâu
lặng yên nghe tiếng thời gian gọi
biết có bên ta lẽ nhiệm mầu

cành lá vô ưu nhịp bước chân
Tung tăng dang cánh hái hoa gần
thở trong lồng ngực nghe tim đập
mái tóc hồn nhiên phủ xuống trần

đã chứng gì chưa cửa tử kề
niệm nào cho sáng nỗi u mê
tiền thân biền biệt lời ru dại
đợi trút làn hơi nhẹ bước về

Ẩn tu

Tho Huong Viet

Ẩn tu chí quyết nguyện trong đời
Niệm Phật Di Đà học đạo thôi
Đã biết thân mình đầy nghiệp chướng
Vẫn hay tâm thức phải vung bồi

Ẩn tu nguyện thoát cảnh trần ai
Lục đạo trầm kha mãi lạc loài
Mang nặng kiếp người sanh bệnh tử
Cảnh đời lên xuống chuyện hằng vay

Thân hèn phận mọn niệm Di Đà
Cực lạc an bày chẳng cách xa
Miệng niệm tâm ghi câu Phật hiệu
Xa vòng tục lụy thoát gian tà

Công phu khuya sớm ráng tinh hành
Xa cách trần phù bả lợi danh
Ba vạn sáu ngàn mau niệm Phật
Bóng câu cửa sổ thoáng qua mành

Cầu sanh niệm Phật nhẹ tâm hồn
Quán tưởng Trời Tây cỏi Bảo Thôn
Rán gắng tu thân trao ngũ giới
Ba mươi tháng chạp buổi hoàng hôn

Nghi thức "THIỀN TÂM" con giữ qua
Lễ Phật trì danh, mỏi đến Nhà
"Mấy Điệu Sen Thanh" THẦY đã dạy
Lòng con khuya sớm thoát tâm tà

Tĩnh Tâm

Bồng bềnh trên sóng nước
Nhấp nhô chiếc thuyền nan
Trên con thuyền bé nhỏ
Một mình ta lang thang

Đi tìm một chân lý
Cứu cánh cho cuộc đời
Xa cõi trần giả tạm
Quên kiếp sống lầm than

Do nghiệp ta sinh ra
Muốn tìm đường giải thoái
Giữ mình trong chánh niệm
Thân khẩu ý trong lành

Quán Niệm

Thơ Minh Hao

Lòng tĩnh lặng trong giờ Quán Niệm
Đạo cảm thông qua tiếng chuông chùa
Lòng lâng lâng thông cảm nghĩa hư vô
Rồi chợt biến sau ngày giờ Quán Niệm.

Trăng chênh chếch soi nghiêng trong đáy nước
Trăng ở đâu mà tìm bắt không ra
Trăng đến trăng đi trong tháng ngày qua
Trăng hiện hũu trong cơn lòa ngàn kiếp

Vườn Tĩnh Lặng

Thơ Việt Dương Nhân

Vườn tĩnh lặng dịu êm trăng sáng
Cõi tâm trong hiện áng mây xanh
Tay liền phóng bút bay nhanh
Nhặt lời, kết chữ thả quanh địa cầu.

Vườn tĩnh lặng đêm thâu thanh vắng
Chẳng buồn vui, hồn lắng, tâm yên
Sóng đời xô dạt triền miên
Vững tâm lèo lái, đưa thuyền sang sông.

Vườn tĩnh lặng sáng trong ánh
Nguyệt Soi cảnh đời mặt thật nổi lên
Nhặt thâu tất cả làm nền
Cất xây đền Phật, ngồi bên Liên-Đài.

Vườn tĩnh lặng đêm ngày trống rỗng
Như gương trong, không bóng, chẳng hình
‘’Sắc-không, không-sắc’’ tự mình
Tùy duyên hóa-độ, tử-sinh lẽ thường.

Nếu đã bước vào vườn tĩnh lặng!
Bận lòng chi đêm vắn, ngày dài
Tâm cầu nhân thế thẳng ngay
Sợ ai, ai sợ ? Hòa-hài dưới trên.

Vườn tĩnh lặng mông mênh tinh khiết
Ngưới với Người phải biết nhún nhường
Ác-lành đều rải tình thương
Dìu nhau chung bước về phương Phật-Đà.

Tĩnh Lặng

Tình nào tình chẳng vương sầu
Sao ta cứ mãi âu sầu khóc than
Có hợp thì sẽ có tan
Cuộc đời nhân quả đã an định rồi
Sao ta không cố tu bồi
Thân tâm tĩnh lặng luân hồi đọan giao

Như Phương


Kiếp người lận đận lao đao
Xuống lên chìm nổi biết bao khổ sầu
Bỏ buông bóng sắc muôn màu
Di Đà Lục Tự gom thâu vào lòng.

Việt Dương Nhân



Tình nào cũng một lần đau
Vòng xoay con tạo biết đâu mà lường
Ngày xưa chung lối chung đường
Nợ duyên không định, hai đường song song
Thôi thì tâm tịnh yên lòng
Không sắc, không dục, vai không nặng nề

Băng Băng

Tỉnh Thức

Thơ Minh Hao

Trong tiền kiếp con từng là viên sỏi
Theo dấu Ngài trong từng bước chân đi
Sen đỏ, trắng, vàng rộ nở tứ bề
Như rực rỡ một vòm trời tăm tốị

Gió quyện mây trời, hương đời mở hội
Sóng lung linh buông nhạc gọi muôn loài
Rằng đây Đấng Giác Ngộ ra đời
Đem hạnh phúc Trời người hằng mơ ước

Ngài đã về với pháp âm vời vợi
Muôn núi sông rung chuyển vạn lời kinh
Phá âm thanh, phá vạn loại hữu hình
Như tiếng sấm, tiếng gầm sư tử chúa

Lòng thệ nguyện muôn đời về nương tựa
Đấng đại hùng, đại lực, đại từ bi
Nguyện sống cuộc đời tỉnh thức vô vi
Đem hiện tại hóa thành ra mầu nhiệm.

Tam Độc

Hòa thượng Thích Thanh Từ


Rắn độc thuốc độc là thứ người đời rất kinh sợ, nhưng không đáng sợ bằng tam độc. Vì rắn độc thuốc độc hại người chỉ một thân này, tam độc hại người đến bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp.

Mở đề: Rắn độc thuốc độc là thứ người đời rất kinh sợ, nhưng không đáng sợ bằng tam độc. Vì rắn độc thuốc độc hại người chỉ một thân này, tam độc hại người đến bao nhiêu đời, bao nhiêu kiếp. Nếu đáng sợ chúng ta nên sợ tam độc hơn tất cả thứ độc khác. Thế mà, người đời chẳng những không sợ tam độc, lại còn nuôi dưỡng chứa chấp bảo vệ, khiến nó càng ngày càng tăng trưởng. Do đó, người đời luôn luôn sống trong mâu thuẫn, một mặt cầu mong được an ổn vui tươi, một mặt nuôi dưỡng tam độc là động cơ bất an và đau khổ. Có khác gì, người kia muốn gia đình được bình an, mà nuôi kẻ giặc trong nhà. Thế thì sự bình an chẳng những không có, mà đau khổ tan hoại sẽ đến nay mai. Người học đạo chúng ta phải sáng suốt nhận diện đúng mặt thật kẻ phá hoại, tiêu diệt chúng thì sự an vui sẽ đến với chúng ta. Tam độc là nguồn đau khổ của chúng sanh, là cội rễ bất an của nhân loại, chúng ta phải hiểu nó và cố gắng trừ nó.

II. Hình tướng tam độc: Tam độc là ba thứ ác độc mang đau khổ đến cho con người, phá hoại mọi hạnh phúc an vui của con người. Theo thứ tự thông thường của nó là Tham, Sân, Si; song đặt đúng trật tự từ gốc ra ngọn phải nói Si, Tham, Sân.

1. Si: Si là si mê. Không biết đúng lẽ thật giả, không nhận ra phải trái, không thấy được tà chánh, ngu tối mờ mịt là tướng trạng của Si. Cái si mê căn bản nhất là nhận lầm thân giả dối làm cái ta chân thật, tâm sanh diệt làm cái ta vĩnh cửu. Nơi ta đã nhận lầm thì đối tất cả đều lầm, phát sanh bao nhiêu thứ tội lỗi về sau đều gốc từ cái lầm này mà ra.

Thân là tướng duyên hợp hư giả mà lầm chấp thân mình thật. Đã thấy thân thật rồi, sanh bao nhiêu thứ bảo vệ gìn giữ nuôi dưỡng tô điểm cho thân, giành giật đuổi bắt tìm cầu cho được những nhu cầu mà thân đòi hỏi. Nhưng không bao giờ có sự thoả mãn của bản thân, vì nó là một thứ ghẻ lở, càng được lại càng đòi hỏi. Chính nó là cái gốc của lòng tham vô tận sau này. Lầm chấp thân là thật thì mọi sự vật lệ thuộc về thân cũng thấy là thật. Do đó chẳng những lo tìm cách bảo vệ thân, cũng lo tìm cách bảo vệ những sự vật lệ thuộc. Chúng ta cố gìn giữ thân mình, cố tìm kiếm những nhu cầu để thỏa mãn thân mình, cố bảo vệ những sự vật lệ thuộc về mình, kẻ khác cũng thế. Ai cũng muốn thỏa mãn, muốn bảo vệ, song mình được thì kẻ khác phải mất, đó là chỗ đụng nhau của con người. Nhân loại tranh đấu nhau để được từng mảnh vụn vật chất, gốc từ chấp thân thật phát sanh. Bởi cho thân là thật, một khi nó sắp hoại thì mọi sợ sệt lo âu không sao kể hết.

Về tâm, cho những thứ suy tư nghĩ tưởng cảm xúc phân biệt... là tâm mình thật. Song những thứ ấy là tướng duyên theo bóng dáng trần cảnh, chợt có chợt không, bỗng sanh bỗng diệt, không có thực thể cũng không lâu dài. Bám vào cái giả dối tạm bợ ấy cho là tâm mình. Khi đã chấp là tâm mình rồi, mình nghĩ cái gì cũng cho là đúng, mình tưởng cái gì cũng cho là hay, mình phân biệt điều gì cũng cho là phải. Bảo vệ ý kiến mình chống đối ý kiến kẻ khác. Nếu sự chống đối của một cá nhân với một cá nhân, là ý kiến bất đồng trong phạm vi cá nhân. Nếu sự chống đối của quần chúng này với quần chúng khác, là tranh đấu ý thức hệ. Bất đồng ý kiến là mầm đau khổ triền miên từ trong gia đình đến ngoài xã hội. Nhưng mà, ý kiến làm sao đồng được, bởi mỗi người sống trong mỗi môi trường khác nhau, sự huân tập hấp thụ khác nhau, kể cả những chủng nghiệp của thời quá khứ cũng khác nhau, đương nhiên vọng tưởng tâm thức phải khác nhau. Bởi những thứ ấy do huân tập mà có nên những bất đồng ấy không thể tránh khỏi. Thế mà chúng ta lại bảo thủ ý kiến mình là đúng, kẻ khác ắt cũng nhận ý kiến họ là đúng, hai cái đúng ấy sẽ là gốc đấu tranh. Nếu nói thẳng, ý kiến không có đúng, chỉ vì phù hợp với một số người nào với khoảng thời gian nào, đến những kẻ khác và thời gian khác là sai. Vì thế, người cố chấp ý kiến mình đúng, quả là họ đã sai. Càng cố chấp càng bảo thủ ý kiến mình là nguyên nhân đau khổ trầm trọng của con người. Chỉ khéo léo dung hòa buông xả để cùng vui vẻ với nhau, là người khôn ngoan nhất.

2. Tham: Do chấp thân là thật nên khởi tham lam mọi nhu cầu vật chất cho thân. Lòng tham là cái hang không cùng, cái túi không đáy, cho nên không biết đến đâu là đủ. Không có, tham lam muốn có; đã có, tham lam muốn thật nhiều, càng được lại càng tham. Tham mà không toại nguyện liền nổi sân. Quả thật tham là nhân đau khổ vô hạn, con người đến khi sắp tắt thở vẫn chưa thỏa mãn lòng tham. Tham có nhiều loại:

Tham muốn thân này sống mãi không chết, người ta coi cái chết là một họa hại tối đại của con người. Thế nên, thăm hỏi nhau, chúc mừng nhau, người ta luôn mồm cầu khỏe mạnh, cầu sống lâu trăm tuổi. Bởi có ám ảnh mình sống lâu, nên kinh doanh sự nghiệp đuổi theo danh vọng, mê say sắc đẹp, thích uống ăn ngon lành... cho thỏa mãn thân này. Vì sợ chết nên người ta luôn luôn tránh né tiếng chết, dù cho đến khi bệnh ngặt sắp chết, đi mua hòm về vẫn nói nhắc cái “thọ”. Sự thể tham sống đầy ngập nơi con người, có những người mang thân sống một cách khổ đau đen tối, mà nghe nói chết cũng sợ sệt. Song có sanh nhất định phải có tử, là một định án không thể di dịch, làm sao tránh được. Chỉ có sợ chết mà không biết đường tránh, đây là nỗi khổ tuyệt vọng của con người.

Vì tham sống lâu nên người ta muốn được nhiều tiền của để bảo đảm đời sống. Muốn được tiền của nhiều, người ta phải tranh đua giành giật với nhau. Đã là giành giật thì có kẻ được người mất, kẻ được vui cười thì người mất tức tối. Vì thế người được càng nhiều thì thù hận càng lắm. Có khi trong lúc giành giật, chỉ nghĩ phần được về mình, người ta đã càng lấn dẫm đạp trên sanh mạng kẻ khác. Cho nên cái được của ta cũng là mồ hôi nước mắt của người. Người tham tiền của nhiều thì đau khổ cũng nhiều. Bởi vì đâu phải muốn là được, phải lao tâm nhọc trí, phải tốn hao bao nhiêu sức lực mới được. Đã được lại sợ người ta phá, tìm mọi cách gìn giữ bảo vệ, nhưng có khi nó cũng ra đi. Khổ công quá nhiều mới được, được rồi lại mất, thật là khổ đau vô kể.

Danh vọng là những hạt nước lóng lánh trước ánh nắng mặt trời, người thích những danh vọng cao sang, nhưng khi nắm vào tay nó liền tan biến. Song người thế gian nào có biết chán, cứ một bề ngó lên, được một bậc lại muốn lên một bậc. Chính vì tham lam mong muốn, người ta phải chạy chọt cầu cạnh bợ đỡ những người có khả năng đưa mình lên. Mong cầu mà được, người ta lại thêm mong cầu. Mong cầu mà không được, người ta phải khổ đau sầu thảm. Danh vọng là miếng mồi ngon, nên ta mong ước kẻ khác cũng mong ước. Nếu ta nắm được nó trong tay thì kẻ khác cũng tìm đủ cách để gỡ ra. Vì thế, người xưa đã nói “càng cao danh vọng càng dày gian nan”. Ít có người ngồi trên chiếc ghế danh vọng được an ổn suốt đời. Song vì tánh cách hào nhoáng của danh vọng hấp dẫn mọi người dán mắt vào đó không biết mỏi. Đuổi bắt danh vọng, như những đứa bé đuổi bắt bóng, cuối cùng chỉ chuốc lấy sự mệt nhừ. Chỉ ai khôn ngoan khéo biết dừng, người đó sẽ được an ổn.

Sắc đẹp cũng là một thứ men say khiến nhiều người đắm mê đeo đuổi. Bao nhiêu danh từ hạnh phúc yêu đương êm tai, ngọt dịu, thúc đẩy khách si tình chìm sâu trong biển ái, rốt cuộc chỉ là những ảo tưởng đảo điên, do con người điên đảo bày bịa. Hạnh phúc là chiếc mặt nạ của khổ đau, một khi lột chiếc mặt nạ ấy ra liền lộ nguyên hình đau khổ. Nhưng con người là bệnh nhân của sắc dục, mặc dù biết nó là nhân đau khổ, mà họ vẫn la cà bê bết, không chịu tránh xa. Người ta đuổi theo sắc dục không khi nào biết chán, như người khát uống nước muối càng uống càng khát. Nó mang họa hại cho bản thân chóng tàn cỗi, lại thêm nhiều sầu thảm khổ đau. Đam mê sắc dục là người tự phá hoại sanh mạng của chính mình.

Những thức ngon ăn uống chỉ có giá trị khi còn tại lưỡi, nuốt qua khỏi cổ nào có ra gì. Thế mà người đời vì miếng ăn giành giật nhau, giết hại nhau. Tốn bao nhiêu mồ hôi, bao nhiêu sức lực, chỉ vì một món ăn ngon. Hôm nay thích ăn món này, ngày mai đòi ăn món nọ, sự thèm khát đòi hỏi thôi thúc người ta phải khốn khổ nhọc nhằn suốt đời. Rốt cuộc một đời sống chỉ vì nô lệ cho cái lưỡi. Dù có người bảo rằng ăn uống bồi bổ sức khỏe con người, cần thiết cho sự sống, song chúng ta chỉ cần ăn những thức có đủ sinh tố nuôi dưỡng cơ thể là tốt, đừng cầu kỳ món ngon vật lạ, đừng đòi hỏi chả phụng khô lân. Biết chọn thức ăn đủ bồi dưỡng thân này khỏe mạnh là đúng, chớ để cả đời nô lệ cho cái lưỡi.

Lại có lắm người cứ thích nhàn rỗi thảnh thơi, thong thả qua ngày, chẳng ưng làm lụng việc gì. Họ tự cho thân sung sướng là trên hết, không muốn làm động móng tay. Quan niệm này lâu ngày trở thành lười biếng hèn nhát. Họ là những khối thịt thường được vất lên chiếc giường, ném xuống chiếc võng. Cả ngày họ chỉ biết thụ hưởng, mà không ưng làm một công tác gì để có lợi cho mình và giúp ích xã hội. Nếu một đời sống mà tập như thế, kẻ đó tự chuốc bệnh hoạn vào thân và vô ích cho xã hội. Càng ở không càng thấy thân lừ nhừ nhọc mệt, vì thân này là một cái máy hoạt động, nếu không chịu hoạt động máu huyết không được lưu thông, gân cốt không dẻo dai, là cái cớ để bệnh hoạn. Người cố ở không cho sung sướng, đâu ngờ họ tự chuốc bệnh hoạn khổ đau.

3. Sân: Sânlà nóng giận. Do tham lam mà không toại nguyện, hoặc bị ngăn trở liền nổi sân. Một khi nổi sân thì mọi tội ác nào cũng dám làm, mọi khổ đau nào cũng dám tạo. Tất cả sự hung tợn dữ dằn ác độc đều do sân mà phát sanh. Sân có loại bộc phát, có loại thầm kín.

Nghe một lời nói trái tai, thấy một hành động không vừa ý liền nổi nóng la ó ầm ầm là sân bộc phát. Loại sân này rất nguy hiểm, song đối phương dễ thấy dễ biết. Những điều gì mình muốn được bị kẻ khác ngăn trở, liền nổi giận mặt đỏ, miệng thốt ra lời bất hảo, tay chân quơ múa, toàn thân cử động một cách mất điều hòa. Nếu khi này, đối phương nhường nhịn đi thì khả dĩ dịu lại, bằng không thì cơn ẩu đả khó tránh. Một phen nổi sân là một trận bão bùng họa hại hiểm nguy không thể lường trước được. Mọi hiểm nguy họa hại trong đời sống của chúng ta đều do sân mang lại. Người ôm ấp lòng sân là kẻ chứa chấp rắn độc trong nhà, tai họa đến một cách dễ dàng chỉ trong giây phút.

Có người được sức mạnh dằn ép lửa sân bộc phát, nhưng họ lại nuôi dưỡng nó một cách ngấm ngầm. Khi nghe nói trái tai, họ nổi giận, mà ghìm ở trong lòng. Lòng sân này thầm lặng mà ác độc vô kể, vì đối phương không biết được để ngừa đón. Những kẻ có lòng sân thầm kín là con người sâu độc nguy hiểm. Đây là đống lửa than, khó thấy mà lâu tàn. Người ôm lòng sân này như ngôi nhà đẹp mà chứa đầy hơi độc. Những kẻ thiếu tinh tế, nhận xét hời hợt, không sao tránh khỏi bị hơi độc làm ngạt thở. Song hại được người chính mình cũng không an ổn gì. Thế nên sân là mối hiểm họa cho mình cho người, mọi khổ đau trong đời này đến muôn kiếp đều do sân gây ra.

III. Trừ tam độc : Như trên đã thấy, tam độc là họa hại vô cùng bất tận của con người. Chúng ta phải nỗ lực thủ tiêu chúng thì đời mình mới an ổn và đem an ổn lại cho mọi người. Tam độc như một cây to, si là gốc cây, tham là thân cây, sân là cành lá. Trừ tam độc, chúng ta phải nhắm thẳng vào gốc của nó mà đoạn diệt. Gốc của nó tức là si, nên phương pháp trừ nó phải là trí tuệ. Ở đây chúng ta dùng hai phương pháp để trừ diệt chúng:

1/ Quán vô thường: Bởi do si mê chấp thân này là thật và cuộc sống lâu dài, nên dấy khởi lòng tham sống lâu, tham của cải, tham danh vọng... Ở đây chúng ta dùng trí tuệ quán chiếu theo chiều thời gian, xem thân này quả thật sống lâu dài hay không? Như Phật đã nói: “mạng người sống trong hơi thở”. Đây là một sự thật của kiếp người, chỉ một hơi thở ra không hít vào đã chết. Dù có đến trăm ngàn lối chết, song bất cứ lối chết nào cũng thở khì ra mà không hít lại là xong một cuộc đời. Thời gian thở ra không hít lại khoảng bao lâu, quả thật ngắn ngủi vô cùng, chỉ trong vòng một tích tắc đồng hồ. Như thế, chúng ta kết luận mạng người sống bao lâu, mà tham lam đủ thứ. Càng xét nét chúng ta càng thấy thân này thật quá mỏng manh, một luồng gió độc xuông vào cũng có thể chết, dẫm chân lên con rắn độc bị cắn cũng có thể chết, đi đường sẩy chân ngã bổ cũng có thể chết, ngồi trên xe đụng nhau cũng có thể chết, một gân máu bể cũng có thể chết v.v... sự còn mất của thân này quá nhanh, không có gì bảo đảm cho sự sống của nó hết. Phút giây nào còn sống là biết nó sống, phút giây khác không chắc nó lại còn. Một cơn bất thần liền ngã ra chết, nên nói thân này là vô thường. Đã thấy thân mỏng manh như vậy thì sự tham lam cho thân còn có giá trị gì. Do trí tuệ thấy đúng như thật thân này vô thường, mọi sự tham lam theo đó được dừng, lòng sân hận cũng nguội lạnh.

Những suy tư nghĩ tưởng của tâm thức cũng đổi thay từng giây phút. Chúng thay hình đổi dạng luôn luôn nên cũng thuộc vô thường. Trong một ngày mà buồn giận thương ghét đổi mày thay mặt không biết bao nhiêu lần. Mọi sự đổi thay ấy là tướng trạng vô thường, còn gì tranh chấp là chân lý. Chấp suy tư nghĩ tưởng của mình là đúng là chân lý, quả là việc dại khờ, có khi nào lấy một cái búa trong bóng để đập nát một viên đá thật được. Cũng thế, vọng tưởng là cái vô thường tạm bợ làm sao dùng nó suy ra được một chân lý muôn đời. Chấp chặt những nghĩ tưởng mình là đúng chân lý, quả là phi lý rồi.

2/ Quán duyên sanh: Si mê chấp thân này là thật, chúng ta hãy dùng trí tuệ đứng về mặt không gian xem xét coi có đúng hay chăng? Từ tinh cha huyết mẹ cộng với thần thức hòa hợp thành bào thai, khi ra khỏi lòng mẹ phải nhờ tứ đại bên ngoài nuôi dưỡng bồi bổ thân này mới sanh trưởng. Thế là do hòa hợp mà có thân, cũng do hòa hợp được sanh trưởng. Đã là duyên hợp thì không phải một thể, chỉ là hợp tướng từ duyên sanh. Như cái nhà là hợp tướng của nhiều duyên, trên hợp tướng ấy không có cái nào là chủ của cái nhà, cái nhà là giả tướng của nhiều duyên hợp lại. Nếu chúng ta chỉ cây cột cũng không phải cái nhà, cây kèo cũng không phải cái nhà, cho đến tất cả không có cái nào là cái nhà, đủ những thứ đó hợp lại tạm gọi là cái nhà. Cái nhà ấy là một giả tướng do duyên hợp, thân này cũng thế. Mọi sự duyên hợp đều hư giả, chúng ta tìm đâu cho ra lẽ thật của thân này. Trên cái không thật mà lầm chấp cho là thật quả thật si mê. Thấy rõ thân này duyên hợp không thật là trí tuệ. Thấy thân này không thật rồi, còn gì tham lam nhiễm trước nơi thân. Đối với thân không tham nhiễm thì mọi nhu cầu của nó còn có nghĩa lý gì. Thấy thân đúng lẽ thật thì si mê tan tành tham sân cũng theo đó biến hoại.

Đến như suy tư nghĩ tưởng thương ghét... trong tâm đều do sáu căn tiếp xúc với sáu trần mà phát sanh. Bản thân của những tâm lý ấy không tự có, do căn trần thức hòa hợp mà sanh. Đã do duyên hợp thì không thật thể, cái không thật mà cố chấp là thật thật quá si mê. Dùng trí tuệ soi thấu những tâm tư theo duyên thay đổi đều là hư giả, chúng ta đã đập tan được cái si mê chấp ngã nơi nội tâm con người. Biết rõ bao nhiêu thứ suy nghĩ tưởng tượng đều là ảo ảnh, còn gì chấp chặt cái nghĩ mình là đúng, cái tưởng mình là thật nữa. Do đó, chúng ta buông xả mọi vọng tưởng giả dối, sống một đời an lành trong cái bình lặng của tâm tư.

IV. Kết luận : Tam độc là cội nguồn đau khổ của chúng sanh, trừ diệt được nó chúng sanh sẽ hưởng một đời an vui hạnh phúc. Khổ vui vốn do chứa chấp tam độc hay tống khứ chúng đi, đây là căn bản của sự tu hành. Ba thứ độc này, si là chủ chốt. Diệt được si thì hai thứ kia tự hoại. Nhắm thẳng vào gốc mà đốn thì thân và cành đồng thời ngã theo. Vì thế, trong mười hai nhân duyên cái đầu là vô minh, muốn cắt đứt vòng xúc xích luân hồi của nhân duyên, chỉ nhắm thẳng vô minh, vô minh diệt thì hành diệt v.v... Si độc là động cơ chính yếu của tam độc, chận đứng được si thì toàn thể tam độc đều dừng. Đức Phật thấy được cội gốc của đau khổ và đầu nguồn của thoát khổ, nên Ngài dạy Phật tử cứ ngay cái gốc ấy mà trừ, người ứng dụng đúng như thế sẽ ít tốn công mà kết quả viên mãn. Si là gốc đau khổ, cũng như vô minh là gốc luân hồi, vì diệt tận gốc ấy, đức Phật dạy dùng cây búa Trí Tuệ đập tan nó, hoặc thắp sáng ngọn đuốc trí tuệ phá tan màn đêm vô minh. Bởi lẽ ấy, đạo Phật là đạo giác ngộ, chỉ có giác ngộ mới diệt tận cội rễ si mê, chỉ có mặt trời giác ngộ xuất hiện thì đêm tối vô minh mới hoàn toàn hết sạch. Diệt được tam độc của mình là tự cứu bản thân, cũng đã đem sự an ổn lại cho mọi người chung quanh. Một việc làm tự lợi lợi tha đầy đủ, tất cả Phật tử chúng ta phải tận lực cố gắng thực hiện kỳ được mới thôi. Được vậy mới xứng đáng là người Phật tử chân chánh.